Triduum Paschalne

Ponieważ dzieła odkupienia ludzi i doskonałego uwielbienia Boga Chrystus dokonał przez paschalne misterium swojej Męki, przez które umierając zniweczył naszą śmierć
i zmartwychwstając przywrócił nam życie. Słusznie podkreśla się, że Męka, Śmierć
i Zmartwychwstanie Chrystusa, to wewnętrzna siła wiary chrześcijańskiej, źródło zbawienia,
fundament wszystkich obchodów liturgicznych.
Szczyt liturgii całego roku kościelnego stanowią trzy święte dni Wielkiego Tygodnia.
Nie są to dni przygotowania do uroczystości Paschy, ale jest to już obchód Paschy
Chrystusa. Święte Triduum Paschalne Męki i Zmartwychwstania Pańskiego jaśnieje jako
szczyt roku liturgicznego (ONRLK 18).
Święte Triduum paschalne nie rozpoczyna zegar bijący o północy, lecz msza
Wieczerzy Pańskiej w Wielki Czwartek, sprawowana w świątyniach wspólnot parafialnych
w godzinach wieczornych. Triduum paschalne swój szczyt osiąga w Wigilię paschalną,
a kończy się Nieszporami Niedzieli Zmartwychwstania. Dni te posiadają bardzo bogatą
liturgię. To bogactwo treści liturgicznych przeżywane jest przez chrześcijan we wspólnocie
parafialnej (LŚP 52).
Msza Wieczerzy Pańskiej jest pamiątkowym obchodem Ostatniej Wieczerzy, kiedy
Jezus Chrystus został wydany i ustanowił Eucharystyczną Ofiarę Ciała i Krwi swojej oraz
Sakrament Kapłaństwa. Celem liturgii wielkoczwartkowej jest odnowienie tajemnic męki
Zbawiciela w Ogrodzie Oliwnym, a przede wszystkim rocznica Wieczerzy Pańskiej, podczas
której była ustanowiona Msza święta. Trzeba podkreślić, że pojęcie „Eucharystia” obejmuje
mszę i cały kult Najświętszego Sakramentu przejawiający się w pobożnej adoracji. Tego dnia
ma to konkretny wyraz w publicznej adoracji, jaka odbywa się w tak zwanej „ciemnicy”, gdzie
po uroczystej Eucharystii zostaje przeniesiony Najświętszy Sakrament.
Chrystus podczas Ostatniej Wieczerzy pozostawił nam swój testament tym
Testamentem jest On sam. Odchodząc z ziemskiego świata Chrystus zobowiązał nas do
wzajemnej miłości. Przykładem takiej miłości miało być obmycie nóg uczniom. Liturgia
Wielkiego Czwartku zachowała ten wymowny obrzęd. Cała liturgia słowa podczas tej mszy
opowiada nam o tym, czym jest Eucharystia i jaką postawę trzeba przyjąć, aby w niej
owocnie uczestniczyć. Na kartach ewangelii Jana, Chrystus daje nam przykład takiej
postawy.
Wielki Piątek Męki Pańskiej tak brzmi oficjalna nazwa drugiego dnia Triduum
paschalnego podana w Mszale Rzymskim dla diecezji polskich. Jest to dzień męki i śmierci
Chrystusa na krzyżu. Dzień modlitewnej ciszy i rozważania męki Zbawiciela. W tym dniu
celebruje się nabożeństwo Drogi Krzyżowej. Wieczorem zaś wierni gromadzą się aby brać
udział w specjalnej liturgii wielkopiątkowej. Jest to dzień w którym Kościół nie celebruje Mszy
świętej. Obrzędy Liturgii Męki Pańskiej należy celebrować przy ołtarzu głównym kościoła
parafialnego, gdzie w Wielki Czwartek sprawowano Mszę Wieczerzy Pańskiej (LŚP 64).
Pochodzący z najstarszej tradycji Kościoła porządek Liturgii Męki Pańskiej (liturgia słowa,
adoracja Krzyża i komunia Święta) winien być nabożnie i starannie zachowany i nikomu nie
wolno go samowolnie zmieniać.
Na liturgię wielkopiątkową składa się liturgia Słowa, podczas której czyta się opis
męki Pańskiej. Adoracja krzyża następuje po jego uroczystym wniesieniu i śpiewie
„Oto drzewo krzyża, na którym zawisło zbawienie świata” oraz odpowiedzi „Pójdźmy
z pokłonem”. Następnie kapłan wraz z usługującymi podchodzą do krzyża i całują go jako
znak narzędzia odkupienia. Krzyż do odsłonięcia powinien być okazały. Do adoracji przez
wiernych należy przedstawić tylko jeden krzyż (LŚP 69). Przyjmowana jest również Komunia
św., która podkreśla jedność ofiary wieczernika i ofiary krzyża. Po wszystkich tych
obrzędach, wystawia się Najświętszy Sakrament w monstrancji okrytej białym welonem
następuje procesja do Bożego Grobu, gdzie wierni adorują i trwają na modlitwach aż do
Mszy św. wigilijnej Zmartwychwstania Pańskiego. Przy Bożym Grobie odbywa się czuwanie.
Przez cały dzień parafianie całymi rodzinami nawiedzają Boży Grób również adorują krzyż.
Wielka Sobota jest oczekiwaniem na zmartwychwstanie. Kościół wstrzymuje się
w tym dniu od sprawowania Eucharystii, dlatego główny ołtarz pozostaje obnażony.

2
Do tradycyjnych od dawna praktykowanych obrzędów wielkosobotnich należy święcenie
pokarmów przygotowanych do spożycia podczas świąt. Praktyka błogosławienia pokarmów
i napojów jest jedną z form obrzędowości chrześcijańskiej związanej ze Świętem Paschy,
którego treścią jest misterium śmierci Zmartwychwstania Jezusa Chrystusa jako Baranka
Nowego Przymierza. Wyrazem świątecznej radości w Uroczystość Zmartwychwstania
Pańskiego jest także bardziej okazały posiłek, dlatego przynosi się do świątyni tzw.
„święcone”, aby pokarm, który spożywać będziemy jako świąteczne śniadanie został
pobłogosławiony. „Święcone” składa się z podstawowych, lecz charakterystycznych dla tego
zwyczaju potraw: chleb, wędliny, pisanki (jajka) i sól.
W Wielką Sobotę Kościół czuwając oczekuje Zmartwychwstania Chrystusa i obchodzi
je w sakramentach. Dlatego cały obchód odbywa się po zmroku. Nie wolno rozpoczynać
celebracji przed zapadnięciem zmroku (MR150). Wyklucza się przeciwne tej zasadzie
nadużycia i zwyczaje, według których Wigilię celebruje się o tej godzinie, o jakiej zwykle
sprawuje się w sobotę mszę niedzielną (LŚP 78). Liturgię Wigilii Paschalnej powinna być
celebrowana w sposób bardzo uroczysty bo jest najważniejszą liturgią całego roku. Należy
zachowywać przejrzystość znaków. Na obrzędy tego dnia składa się liturgia światła
rozpoczynająca się na zewnątrz świątyni. Znakiem szczególnym jest duża, specjalnie
przygotowana świeca „paschał”, symbolizująca Chrystusa zmartwychwstałego i Światłości
Świata. Paschał ma być z wosku – tekst Orędzia wskazuje, że jest to „owoc pracy
pszczelego roju”. Po oznaczeniu rylcem liter symbolizujących początek i koniec oraz daty
roku i ozdobieniu paschału pięcioma ziarnami kadzidła, które symbolizują rany Chrystusa
zostaje on zapalony od nowo poświęconego ognia. Następnie uroczyście wnosi się go do
ciemnego kościoła przy trzykrotnym śpiewie: „Światło Chrystusa” i radosnej odpowiedzi:
„Bogu niech będą dzięki”. Śpiewa się Orędzie Paschalne, czyli śpiew ku czci Chrystusa
zmartwychwstałego. Liturgia Słowa uobecnia wielkie dzieła Boga, jakich dokonał w historii
świata od czasu jego stworzenia i grzechu Adama. Wspomina się również wyjście narodu
wybranego z niewoli egipskiej i przejście (paschę) przez Morze Czerwone do ziemi
obiecanej. W tym dniu czytanie słowa Bożego stanowi podstawową część, dlatego jest
rozbudowane. Nie ogranicza się tylko do dwóch czytań. Po ostatnim czytaniu z Starego
Testamentu oraz po psalmie responsoryjnym i modlitwie zapala się świece na ołtarzu.
Następnie śpiewa się hymn Chwała na wysokości Bogu. Następuje przejście z Starego
Testamentu do Nowego. Odczytywana jest epistoła. Kapłan po jej odczytaniu intonuje
Alleluja, choralista śpiewa psalm responsoryjny. Odczytywana jest Ewangelia. Po homilii
następuje liturgia chrzcielna, która obejmuje poświęcenie wody używanej przez cały rok do
sakramentu chrztu. Wszyscy odnawiają swoje przyrzeczenia chrzcielne przy zapalonych od
światła paschału świecach, przez co jeszcze bardziej łączą się ze śmiercią
i zmartwychwstaniem Chrystusa.
Po odnowieniu przyrzeczeń chrzcielnych następuje liturgia Eucharystyczna.
Procesja rezurekcyjna odbywa się po zakończeniu liturgii Eucharystycznej.
Rezurekcja jest integralną częścią Wigilii Paschalnej (I SD 159). Obchodzony jest kościół
w uroczystej procesji. Niesione są: figura Chrystusa zmartwychwstałego, zapalony paschał,
krzyż przyozdobiony czerwoną stułą pod baldachimem Najświętszy Sakrament
w monstrancji. Ta procesja rezurekcyjna wprowadza wiernych w Niedzielę
Zmartwychwstania Chrystusa. Niedziela ta, jest centrum całego roku kościelnego.
Paschalne Triduum Męki i Zmartwychwstania Pańskiego rozpoczyna się od wieczornej Mszy
Wieczerzy Pańskiej, ma swoje centrum w Wigilii Paschalnej i kończy się Nieszporami
Niedzieli Zmartwychwstania (ONRLK 19).